فصل شانزدهم

   بهداشت و درمان

 

 

 


 

 

 

تعاريف و مفاهيم به كار رفته در اين فصل به شرح زير است :

پزشك : به كسي اطلاق مي شود كه تحصيلات پزشكي را در يكي از دانشگاههاي داخل يا خارج از كشور به پايان رسانيده و به اخذ پايان نامه نايل آمده است و مدرك وی نيز مورد تاييد وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي مي باشد . آمار پزشكان شامل پزشكان ، دندانپزشكان ، دامپزشكان و داروسازان مي باشد . با توجه به گستردگي رشته هاي تخصصي پزشكي ، آمار مربوط به برخي تخصص ها ، تحت عناوين كلي زیر در جدول شماره 5 - 16 درج شده است  :

تخصص و فوق تخصص داخلي : داخلي ، آنكولوژي ، خون ، روماتولوژي ، ريه ، غدد و گوارش .

تخصص و فوق تخصص اطفال : ارتوپدي اطفال ، اعصاب اطفال ، آلرژي اطفال ، جراحي اطفال ، خون اطفال ، عفوني اطفال ، غدد اطفال ، قلب اطفال ، كليه اطفال ، گوارش اطفال و بيماريهاي نوزادان

تخصص اعصاب و روان : اعصاب و روانپزشكي .

تخصص ارولوژي : ارولوژي ، كليه ، جراحي كليه و مجاري ادراري .

تخصص ارتوپدي : ارتوپدي و جراحي استخوان و مفاصل .

تخصص پرتونگاري : راديولوژي و سونوگرافي .

تخصص دندانپزشكي : ارتودنسي ، اندودنتيكس ، آسيب شناسي دهان و دندان ، بيماريهاي فك و دهان و دندان ، پاتولوژي فك و صورت ، پروتز دنداني ، پريودنتولوژي ، جراحي دهان و فك و صورت ، دندانپزشكي ترميمي و دندانپزشكي اطفال .

تخصص داروسازي : داروسازي ، داروسازي صنعتي فارماكولوژي ، فارماسوتيكس ، فارماكوگنوزي .

لازم به ذكر است آمار پزشكان متخصص در رشته هاي قلب و عروق ، مغز و اعصاب ، گوش و حلق و بيني چشم , زنان و زايمان شامل پزشكان متخصص جراحي در رشته هاي ياد شده نيز مي باشد .

پيراپزشك : به غير پزشكاني كه درزمينه بهداشت و درمان فعاليت داشته باشند ، اطلاق مي شود .

بهورز (بهداشتيار) : به افرادي اطلاق مي شود كه بومي و مقيم روستا هستند و با حداقل سواد دوره ابتدايي ، دوره دو ساله آموزش عملي و نظري ذيربط را گذرانده اند .

موسسات درماني : به كليه مراكز درماني اعم از بيمارستان ، زايشگاه و آسايشگاه كه مجهز به تخت درماني باشند ، موسسه درماني اطلاق مي شود . اين موسسات به سه گروه زير تقسيم مي شوند :

ـ موسسات درماني وابسته به وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي .

ـ موسسات درماني خصوصي .

ـ ساير موسسات درماني ، مانند موسسات درماني وابسته به سازمان تامين اجتماعي ، موسسات خيريه ، بنياد شهيد ، بانك ملي و غيره .

بيمارستان : واحدي است كه حداقل داراي 15 تخت با تجهيزات ، تسهيلات و خدمات عمومي پزشكي لازم وحداقل داراي دو بخش داخلي و جراحي همراه با گروه پزشكان متخصص باشد .

زايشگاه : واحدي است كه حداقل داراي 15 تخت ، يك اتاق عمل و پزشك متخصص در امر زنان و زايمان باشد .

آسايشگاه : واحدي است كه حداقل داراي15 تخت که حداقل يك بخش اختصاصي همراه با گروه پزشكان متخصص در رشته هاي مربوطه و تسهيلات و خدمات عمومي لازم را دارا باشد ، مانند آسايشگاههاي رواني ، مجذومان ، مسلولان ، معتادان و غيره .

مراكز بهداشتي و درماني : شامل درمانگاه ، كلينيك ، پلي كلينيك و مركز بهداشت است . فعاليت مركز بهداشت عموماً انجام واكسيناسيون می باشد که در مواردي توام با خدمات درماني است .

مراكز بهداشتي و درماني مستقل : به مراكزي اطلاق مي شود كه داراي مديريت ، حسابداري و محل فعاليت مستقل باشند .

مراكز بهداشتي و درماني غير مستقل : به مراكزي اطلاق مي شود كه معمولاً در داخل يا جنب موسسات درماني قرار دارند و داراي مديريت ، حسابداري و مكان فعاليت مستقل نبوده و از نظر كاركنان و اعتبارات نيز از موسسه مادر تغذيه مي شوند .

خانه بهداشت : اولين واحد ارائه خدمات اوليه بهداشتي و درماني در نظام شبكه جامع بهداشتي و درماني است . محل استقرار اين واحد ، روستاهاي كشور است . هر خانه بهداشت بر حسب شرايط جغرافيايي ، امكانات ارتباطي و پراكندگي جمعيت ، يك يا چند روستا را با جمعيتي حدود 1500 نفر پوشش مي دهد . كاركنان خانه بهداشت را بهورزان زن و مرد تشکيل می دهد .

آزمايشگاه تشخيص پزشكي : واحدي است كه بر طبق مجوز وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي تأسيس شده و در آن آزمايش هاي بيولوژيك ، ميكروبيولوژي ، سرولوژي ، بيو شيميايي ، ايمنوهماتولوژي ، خون شناسي ، بيوفيزيكي ، سلول شناسي ، بافت شناسي ، ژنتيك سلولي و ملكولي و ساير آزمايش ها بر روي مواد و نمونه هاي حاصل از بدن انسان با هدف به دست آمدن اطلاعات جهت تشخيص ، پيشگيري يا پيگيري درمان و يا ارزيابي و سنجش سلامت انجام مي شود و شامل دو بخش باليني و تشريحي است .

آزمايشگاه تشخيص پزشكي تشريحي : آزمايشگاه تشخيص پزشكي است كه جهت تشخيص بيماري ها از طريق انجام آزمايش هاي سلول شناسي و بافت شناسي بر روي نمونه هاي به دست آمده از بدن انسان (زنده و مرده) سروكار دارد و ممكن است از روش هاي متنوعي براي اين منظور استفاده نمايد .

آزمايشگاه تشخيص پزشكي باليني : آزمايشگاه تشخيص پزشكي است كه داراي يك يا تمام بخش هاي مربوط به آزمايشگاه تشخيص پزشكي تشريحي مي باشد .

مركز توانبخشي : به كليه واحدهاي درماني اطلاق مي گردد كه صرفاً كار درمان فيزيكي بدن را انجام مي دهند . اين موسسات شامل : فيزيوتراپي ، كاردرماني ، گفتاردرماني ، شنوايي سنجي ، بينايي سنجي و ارتوپدي فني مي باشند و نحوه استقرار آن به دو صورت مستقل و غير مستقل است . آن دسته از توانبخشي هايي كه در داخل يك بيمارستان يا درمانگاه باشند " غير مستقل" و توانبخشي هايي كه بدون وابستگي به هيچ مركز ديگري عمل كنند ، " مستقل" ناميده مي شوند .

مركز پرتونگاري : تشخيص و درمان بيماريها با استفاده از انرژي به صورت اشعه است كه توسط پزشكان متخصص پرتونگاري ، تكنسينهاي پرتونگاري و كارمندان تجربي واجد شرايط خاص و داراي مجوز از وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي انجام مي شود . در اين فصل ، منظور از پرتونگاري ، محل انجام آزمايشهاي پرتوشناسي و ارائه خدمات پرتونگاري است كه صلاحيت آن به تأييد وزرات بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي رسيده باشد .

داروخانه : موسسه اي است پزشكي كه با اخذ پروانه مخصوص از كميسيون قانوني ماده 20 ، تأسيس شده و با داشتن مسئول فني واجد شرايط به ارائه خدمات دارويي و عرضه دارو ، شير خشك ، مكمل غذايي رژيمي ، غذاهاي كمكي شيرخواران ، لوازم مصرفي پزشكي و فراورده هاي آرايشي و بهداشتي مجاز مبادرت مي نمايد .


1 ـ16 ـ كاركنان شاغل در دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني برحسب گروه شغلي

سال

جمع

پزشكان (1و2)

پيراپزشكان

سايركاركنان

1385 .................................

1543

196

1128

219

1386 .................................

1977

199

1414

364

 

1- شامل پزشكان خارجي نيز مي باشد .

2- شامل پزشكان ، دندانپزشك ، دامپزشك و داروساز نيز مي باشد .

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار .

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار.

 

 

2 ـ16 ـ پزشكان شاغل در دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي و درماني بر حسب رشته و نوع تخصص

 

 

سال و

 

جمع

پزشك

پزشك متخصص

 

جمع

داخلي

قلب

عفوني

كودكان

اعصاب و روان

پوست و آميزشي

1385.........

196

100

72

7

1

1

11

3

1

1386.........

199

103

62

5

3

1

9

3

1


2 ـ16 ـ پزشكان شاغل در دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي و درماني بر حسب رشته و نوع تخصص (دنباله)

سال

پزشك متخصص

جراحي عمومي

ارولوژي

ارتوپدي

مغز و اعصاب

گوش ، حلق و بيني

چشم

زنان و زايمان

بيهوشي

1385 ........

7

 

1

5

4

2

5

10

6

1386 ........

5

1

6

3

2

3

7

6

 

سال

پزشك متخصص

دندانپزشك

دامپزشك

داروساز

پرتو نگاري

آسيب شناسي

آزمايشگاه

راديو تراپي

ساير

1385 ......

5

3

  ...

...

...

20

 ...

4

1386 ......

4

3

  ...

...

...

23

 ...

11

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار .

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار.


3 ـ16 ـ پيراپزشكان شاغل در دانشگاههاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني بر حسب رشته هاي شغلي

سال

جمع

بهدار

كارشناس امور رواني

كارشناس ، كاردان و تكنسين بينايي سنجي

كارشناس ، كاردان و تكنسين شنوايي سنجي

1385 ................

1196

 ...

4

   ...

1

1386 ................

1414

 ...

5

   ...

1

 

سال

مسئول انتقال خون

تكنسين دندانسازي

بهداشت كار دهان و دندان

پرستار ليسانس و بالاتر

پرستار فوق ديپلم

1385 ................

  ...

  ...

6

277

 ...

1386 ................

  ...

  ...

2

404

 ...

 

سال

ماما

بهيار و

كمك بهيار

بهورز

كارشناس ، كاردان و تكنسين هوشبري

كاردان و تكنسين اتاق عمل

1385 ............

82

88

292

28

32

1386 ............

121

85

295

29

43


3 ـ16 ـ پيراپزشكان شاغل در دانشگاههاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني بر حسب رشته هاي شغلي (دنباله)

سال 

 

مسئول امور فوريتهاي پزشكي

كارشناس وكاردان

 و تكنسين امور توانبخشي

مسئول امور ارتوپدي

كارشناس وكاردان وتكنسين بهداشت محيط

كارشناس حشره شناسي ومبارزه با ناقلان

1385 ........

25

  ...

  ...

48

1

1386 ........

25

  ...

  ...

39

  ...

 

سال

 

كارشناس وكاردان وتكنسين مبارزه با بيماريها

كارشناس وكاردان بهداشت حرفه اي

مربي خدمات بهداشتي

كارشناس ، كاردان و تكنسين امور دارويي

كارشناس ، كاردان و تكنسين تغذيه و رژيم غذايي

1385

52

17

5

19

4

1386

58

18

3

14

3

 

سال

 

كارشناس ، كاردان و تكنسين مواد خوردني و آشاميدني و آرايشي و بهداشتي

كارشناس ، كاردان و تكنسين پرتونگاري

تكنسين نوارنگاري

كارشناس ,كاردان و تكنسين آزمايشگاه

دكتراي علوم آزمايشگاهي

1385 .........

4

21

   ...

55

   ...

1386 .........

4

31

   ...

73

2

3ـ16 ـ پيراپزشكان شاغل در دانشگاههاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني بر حسب رشته هاي شغلي(دنباله)

سال و

بخش

كارشناس امور بيمارستانها

مددكار بهداشتي و درماني

مسئول پذيرش مدارك پزشكي

كارشناس كاردان و تكنسين بهداشت خانواده

ساير پيراپزشكان

1385 ..

2

2

44

87

   ...

1386 ..

4

2

49

103

   ...

 

 

 

 

 

 

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار .

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار .

 

 

4ـ16 ـ تعداد مؤسسات درماني فعال بر حسب وضعيت حقوقي و تخت هاي موجود در آن

سال و

بخش

جمع

وابسته به دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني استان

خصوصي

ساير (1)

مؤسسه

تخت

مؤسسه

تخت

مؤسسه

تخت

مؤسسه

تخت

1385 ...........

4

431

4

431

...

...

...

...

1386 ...........

5

495

5

495

...

...

...

...                                         

1- شامل مؤسسات درماني وابسته به سازمان تامين اجتماعي ، امور خيريه ، بانكها و 000 مي باشد .

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار.

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار.


5 ـ16 ـ موارد مراجعه بيماران سرپايي به موسسات درماني فعال بر حسب تخصص مورد نياز

شرح

1385

1386

جمع ..........................................................

187775

223621

عمومي ...............................................................

109154

123730

تخصصي ...................................................

78621

99891

اطفال .................................................................

4668

5823

دندانپزشكي ......................................................

...

...

داخلي ................................................................

7792

7305

اورژانس ............................................................

...

...

زنان و زايمان ....................................................

11778

11704

مامايي ................................................................

754

1164

چشم .................................................................

6156

8217

گوش حلق و بيني ..............................................

2642

2729

جراحي ..............................................................

3358

5338

ارتوپدي ............................................................

7563

19160

پوست و آميزشي ..............................................

4667

3277

اعصاب و روان ...................................................

1952

1767

قلب و عروق ......................................................

2323

2077

ارولوژي ............................................................

3124

3798

ساير تخصصها ...................................................

21844

27532

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار .

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار .

6 ـ16ـ فعاليت هاي موسسات درماني دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني

سال

موارد مراجعه

موارد بستري

1385 ........................................................

233280

45505

1386 ........................................................

270101

46480

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار.

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار.


 7 ـ16ـ مراكز بهداشتي درماني برحسب وضعيت جغرافيايي ، حقوقي و اداري

سال

وضعيت جغرافيايي

وضعيت حقوقي

جمع

شهري

روستايي

وابسته به دانشگاه علوم پزشكي وخدمات بهداشتي درماني استان

خصوصي

ساير

1385.........

71

47

24

60

9

2

1386.........

72

48

24

61

9

2

 

سال

نحوه اداره

زمان كار

مستقل

غير مستقل

روزانه

شبانه روزي

1385 ....................

66

5

55

16

1386 ....................

66

6

58

14

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار.

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار.

 

8 ـ16ـ خانه هاي بهداشت فعال روستاها و جمعيت تحت پوشش آنها بر حسب بخش

سال

خانه هاي بهداشت فعال

بهورزان

روستاهاي تحت پوشش

جمع

مرد

زن

تعداد

جمعيت

1385 ............

184

300

89

211

396

631/217

1386 ............

187

308

92

216

391

039/217

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار.

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار.


9 ـ16 ـ تعداد آزمايشگاه ، داروخانه ، مراكز پرتو نگاري و توانبخشي برحسب وضعيت حقوقي و اداري

شرح

وضعيت حقوقي

جمع

وابسته به دانشگاه علوم پزشكي وخدمات بهداشتي درماني

خصوصي

ساير

آزمايشگاه

 

 

 

 

1385 ......................

24

15

7

2

1386 ......................

27

18

7

2

داروخانه

 

 

 

 

1385 ......................

75

31

42

2

1386 ......................

80

27

51

2

مركز پرتونگاري

 

 

 

 

1385 ......................

9

5

4

...

1386 ......................

12

8

4

...

مركز توانبخشي

 

 

 

 

1385 ......................

25

...

22

3

1386 ......................

26

...

23

3

 

شرح

نحوه اداره

زمان كار

مستقل

غير مستقل

روزانه

شبانه روزي

آزمايشگاه

 

 

 

 

1385 ................................

17

7

20

4

1386 ................................

19

8

22

5

داروخانه

 

 

 

 

1385 ................................

42

36

72

3

1386 ................................

73

7

77

3

مركز پرتونگاري

 

 

 

 

1385 ................................

4

5

4

5

1386 ................................

4

8

4

8

مركز توانبخشي

 

 

 

 

1385 ................................

20

5

25

...

1386 ................................

21

5

26

...

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار .

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار .

 


10 ـ16 ـ تعداد آزمايشگاه ، داروخانه ، مراكز پرتو نگاري و توانبخشي برحسب بخش : 1386

سال

آزمايشگاه

داروخانه

مركز

پرتونگاري

مركز

 

توانبخشي

 كل شهرستان

 1386........

27

80

12

26

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار .

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار.

 

 

11 ـ16 ـ اهم فعاليتها در زمينه مبارزه با مالاريا

سال

تعداد لام در روستاهاي مراقبت شده

مقدار حشره كش مصرفي در روستاهاي سمپاشي شده

(كيلو)

آزمايش شده

موارد مثبت

1385 ....................................

325

1

400 كيلو گرم

1386 ....................................

502

1

...

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار.

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار.


12 ـ16 ـ انواع واكسيناسيون هاي انجام شده در مؤسسات و مراكز وابسته به دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني           (مورد)

سال

فلج اطفال (پوليو)

سرخك

ب . ث . ژ (سل)

ديفتري ، كزاز و سياه سرفه (ثلاث)

ديفتري و كزاز ( توام بزرگسالان)

مننژيت

هپاتيت (ب)

1385 ...

46493

14272

8573

37613

18897

5694

28645

1386 ...

47131

12632

9085

38498

26341

5441

31284

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار.

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار.

 

13 ـ16 ـ موارد تشخيص بيماري هاي واگير در معاينات باليني

سال

جمع

انواع اسهال خوني

سالك

سل ريوي

سوزاك

(اورتريت گونوكسيسك)

1385 ...........................

2791

95

369

27

2

1386 ...........................

2966

58

297

23

...

 

سال

سياه زخم

حيوان گزيدگي

هپاتيتهاي ويرال

تراخم

سرخك

كچلي

1385 ......................

2

1887

75

334

...

...

1386 ......................

1

2119

73

395

...

...

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار .

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار.


 14 ـ16 ـ موارد تشخيص بيماري هاي واگير در آزمايشگاه تشخيص پزشكي

سال

جمع

تب

مالت

جذام

حصبه و شبه حصبه

 

سيفليس

مننژيت (مننگوكسيت)

وبا

1385 ........

369

369

...

...

...

...

...

1386 ........

283

283

...

...

...

...

...

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار .

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار .

 

15 ـ16 ـ موارد مراجعه به كلينيك هاي بهداشت و تنظيم خانواده

سال

تعداد مراكز(2)

قرص (بسته)

كاندوم

آي . يو . دي (نفر)

توبکوتومی (نفر)

وازکتو می (نفر)

مگسترون (نفر)

ساير موارد(3)

1385 .

206

161724

41540

519

1481

60

5731

...

1386 .

209

167235

48768

868

734

62

7246

...

 

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار  

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار    

 

16 ـ16 ـ فعاليت هاي عمده بهداشت محيط در زمينه بازديد از مكان هاي تهيه ، توزيع و نگهداري مواد غذايي

سال

موارد

بازديد

شده

كارت معاينه بهداشتي صادر شده

اخطار بهداشتي صادر شده

معرفي متخلفين به دادگاه

اماكن تعطيل شده

1385 ......................

20845

5392

214

252

38

1386 ......................

22420

7547

374

446

72

مأخذ ـ دانشگاه علوم پزشكي شهرستان سبزوار.

- شبكه بهداشت و درمان شهرستان سبزوار .


17-16- واگيردار و غير واگيردار

سال

بيماريهاي واگير

 

آبله گوسفند و بز(رأس)

طاعون گاو و گوساله (رأس)

تب برفكي

شاربن

 

گوسفند و بز

(نوبت سر) (1)

گاو و گوساله (رأس)

گوسفند و بز (رأس)

گاو

وگوساله (رأس)

تك سمي(2) (رأس)

شتر (نفر)

1385 ......

 740451

   0

462261

134629

572266

25877

 45

 85

 

1386 ......

863194

   0

347661

82730

738578

20284

1411

129

 

 

سال و بخش

بيماريهاي واگيردار

بيماريهاي غير واگيردار

شاربن علامتي

گاو و گاوميش (رأس)

آگالاكسي

گوسفند و بز (رأس)

هپاتيت نكروزان (قانقاريا) گوسفند و بز (نوبت سر) (1)

آنتروتوکسمي گوسفند و بز (نوبت سر) (1)

1385 ........................

    0

 88325

   3957

 963842

1386 ........................

    0

 46530

   2353

 837478

 1- نوبت سر به پاره اي از واكسن ها اطلاق مي شود كه در سال بيش از يكبار به هر رأس دام تزريق مي شود .

2- تک سمی شامل اسب ، قاطر ، استر و الاغ می باشد .

 مأخذ ـ اداره دامپزشكي  شهرستان     .


18 ـ16 ـ فعاليتهاي پيشگيري و درمان در زمينه بيماري هاي انگلي دام توسط درمانگاههاي دامپزشكي (مورد ـ مترمربع)

سال و بخش

مبارزه با

انگل هاي داخلي

مبارزه با انگل هاي خارجي

دام هاي سمپاشي شده

دام هاي

گرد پاشي شده

دام هاي

حمام داده شده

مساحت

مكان هاي سمپاشي شده

1385 ............

 556000

 349449

    0

 319000

 1576870

1386 ............

 434000

 20707

    0

 386435

 1195200

 مأخذ ـ اداره دامپزشكي  شهرستان سبزوار