فصل سوم

نیروی انسانی

تعاريف و مفاهيم به كار رفته در اين فصل به شرح زير است :

كار : آن دسته از فعاليتهاي اقتصادي (فکري يا بدني) که به منظور كسب درآمد (نقدي يا غير نقدي ) صورت پذیرد . و هدف آن توليد كالا يا ارائه خدمت باشد ،كار محسوب مي شود .

جمعيت فعال اقتصادي : كليه اعضاي 10 ساله و بيشتر خانوارها كه در هفت روز گذشته قبل از مراجعه مامور آمارگيري شاغل و يا بيكار بوده اند ، جمعيت" فعال اقتصادي "به شمار مي آيند . محصلان ، خانه داران و دارندگان درآمد بدون کار ، چنان چه شاغل و یا بیکار نیز بوده اند ، " فعال اقتصادی"محسوب می شوند .

جمعيت غير فعال اقتصادي : كليه اعضاي 10 ساله و بيشتر خانوارها كه در هفت روز قبل از مراجعه مامور آمارگيري شاغل و يا بيكار نبوده اند و در يكي از گروههاي محصل ، خانه دار ، داراي درآمد بدون كار و ساير طبقه بندی شده اند به عنوان جمعیت "غیر فعال اقتصادی" به شمار می آیند .

در طرح آمارگيري از نيروي كار در سال 1385، تمام افراد 10 ساله و بيش تر كه در طول هفته مرجع طبق تعريف ، در هيچ يك از دو گروه شاغلان و بيكاران قرار نمي گيرند ، جمعيت غير غعال اقتصادي محسوب مي شوند .

شاغل : تمام افراد 10 ساله و بیش تر که در طول هفته مرجع ، طبق تعریف کار ، حداقل یک ساعت کار کرده و یا بنا به دلایلی به طور موقت کار را ترک کرده باشند ، شاغل محسوب می شوند . شاغلان به طور عمده شامل دو گروه مزد و حقوق بگیران و خوداشتغالان می شوند . ترک موقت کار در هفته مرجع با داشتن پیوند رسمی شغلی ، برای مزد و حقوق بگیران و تداوم کسب و کار برای خود اشتغالان ، به عنوان اشتغال محسوب می شود . افراد زیر نیز به لحاظ اهمیتی که در فعالیت اقتصادی کشور دارند ، شاغل محسوب می شوند :

- تمام افراد 10 ساله و بيشتر كه در هفت روز گذشته قبل از مراجعه مامور آمارگيري طبق تعريف کار به كاري اشتغال داشته اند .

- کساني که داراي شغلي هستند ولي بنا به عللي ( از قبيل بيماري يا مرخصي و...) در هفت روز گذشته كار نكرده اند و پس از رفع علت به کار خود ادامه خواهند داد.

- کساني که شغل مستمر نداشته ولي در هفت روز گذشته حداقل دو روز کار کرده اند.

- كساني كه داراي شغلي هستند ولي در هفت روز گذشته به اقتضاي فصل و ماهيت فصلي شغل خود كار نكرده اند (بيكار فصلي) , مشروط بر آنكه در جستجوي كار ديگري هم نبوده باشند .

- افرادي كه به انجام خدمت وظيفه عمومي مشغول هستند.

- کساني که در حال گذراندن دوره هاي آموزشي در دانشکده ها و آموزشگاههاي مربوط به نيروي نظامي و انتظامي هستند.

- کساني که براي يکي از اعضاي خانوار خود که با وي نسبت خويشاوندي نيز دارند کار مي کنند و از اين بابت مزد و حقوق دريافت نمي کنند .

- کساني که از کمک هزينه ي تحصيلي دولتي استفاده مي کنند و در قبال آن تعهد خدمت دارند و مدت تحصيل آنان جزو سابقه خدمتشان به حساب مي آيد.

- کساني که در بسيج مستضعفين سپاه پاسداران انقلاب اسلامي مشغول خدمت بوده اند و خدمت آنان در بسيج شغل آنان به حساب مي آيد و بابت آن حقوق مستمر دريافت مي کنند .

- کساني که در هفت روز گذشته به عنوان کارآموز اشتغال داشته در صورتي که به طريق نقدي يا غير نقدي مزد دريافت کنند و يا فعاليت آنان در ارتباط با توليد کالا و خدمات باشد .

براي دقت در کاربرد اين تعريف لازم به ذکر است در طرح آمارگيري از نيروي کار , کساني که در طول هفته مرجع(هفته تقويمي قبل از هفته آمارگيري) طبق تعريف کار , حداقل يک ساعت کار کرده و يا به طور موقت کار را ترک کرده باشند , شاغل به شمار مي آيند .

بيكار : كساني كه شاغل محسوب نمي شوند و در هفت روز قبل از مراجعه مامور آمارگيري داراي سه خصوصيت زير باشند :

- فاقد کار (داراي اشتغال مزدبگيري يا خوداشتغالي نباشد) .

- آماده براي کار ( براي اشتغال مزدبگيري يا خوداشتغالي آمادگي داشته باشد) .

- جوياي کار ( اقدامات مشخصي را به منظور جستجوي اشتغال مزدبگيري و يا خود اشتغالي به عمل آورده باشد) .

همچنين کساني که در هفت روز گذشته به اقتضاي فصل و يا ماهيت فصلي شغل خود بيكار بوده اند ، چنانچه در جستجوي كار ديگري باشند ، "بيكار" محسوب مي شوند .

در طرح آمارگيري از نيروي کار در سال 1384 ، بيكار به تمام افراد 10 ساله و بيش تر اطلاق مي شود كه :

- در هفته مرجع فاقد كار باشند (داراي اشتغال مزدبگيري يا خود اشتغالي نباشند) .

- در هفته مرجع و يا هفته بعد از آن آماده براي كار باشند (براي اشتغال مزدبگيري يا خوداشتغالي آماده باشند) .

- در هفته مرجع و سه هفته قبل از آن جوياي كار باشند (اقدامات مشخصي را به منظور جستجوياشتغال مزدبگيري و يا خوداشتغالي به عمل آورده باشند) .

- افرادي كه به دليل آغاز به كار در آينده و يا انتظار بازگشت به شغل قبلي جوياي كار نبوده ، ولي فاقد كار و آماده براي كار بوده اند نيز بيكار محسوب مي شوند .

اشتغال ناقص زماني : افراد داراي اشتغال ناقص زماني شامل تمام شاغلاني است كه در هفته مرجع ، حاضر در سر كار يا غايب موقت از محل كار بوده ، به دلايل اقتصادي نظير ركود كاري ، پيدا نكردن كار با ساعت كار بيش تر ، قرار داشتن در فصل غير كاري و 000 كمتر از 44 ساعت كار كرده ، خواهان و آماده براي انجام كار اضافي در هفته مرجع بوده اند .

بيکار قبلاَ شاغل : کساني که شاغل به حساب نمي آيند ولي قبلاَ شاغل بوده و در هفت روز قبل از مراجعه مأمور آمارگيري مطابق تعريف ، بيکار بوده اند بيکار قبلاَ شاغل محسوب مي شوند .

بيکار قبلاَ غير شاغل : کساني که شاغل يا بيکار قبلاَ شاغل محسوب نمي شوند و در هفت روز قبل از مراجعه مأمور آمارگيري مطابق تعريف ، بيکار بوده اند در اين گروه قرار مي گيرند .

محصل : كساني كه شاغل يا بيكار محسوب نمي شوند و در هفت روز قبل از مراجعه مامور آمارگيري در حال تحصيل بوده اند ، محصل به حساب مي آيند .

خانه دار : در سرشماري عمومي نفوس و مسکن 1375و آمارگيري از ويژگي هاي اشتغال و بيکاري خانوار سالهاي 1376 لغايت 1383 ، و همچنين طرح آمارگيري از نيروي كار سال 1384 ، تمامي زنان و مرداني که در هفت روز گذشته قبل از مراجعه مامور آمارگيري شاغل ، بيكار و محصل نبوده و به خانه داري مشغول بوده اند ، خانه دار منظور شده اند .

داراي درآمد بدون كار : كساني كه شاغل ، بيكار ، محصل و خانه دار محسوب نمي شوند و درآمدهاي مستمري مانند حقوق بازنشستگي ، حقوق وظيفه ، درآمد املاك و مستغلات ، سودسهام و. . . دارند ، داراي درآمد بدون كار محسوب مي شوند .

نرخ مشارکت اقتصادي(نرخ فعاليت) : عبارت است از نسبت جمعيت فعال (شاغل و بيکار) 10 ساله و بيشتر به جمعيت در سن کار ، 10 ساله و بيشتر ضرب در 100 .

نرخ بيكاري : عبارتست است از نسبت جمعيت بيکار به جمعيت فعال (شاغل و بيكار) ضرب در 100 .

نرخ بيكاري جمعيت 24 - 15 ساله : عبارتست است از نسبت جمعيت بيکار 24 - 15 ساله به جمعيت فعال 24 - 15 ساله ضرب در 100 .

ميزان اشتغال : عبارتست از نسبت تعداد شاغلان 10 ساله و بيشتر به جمعيت فعال (شاغل و بيكار) 10 ساله و بيشتر ضرب در 100 .

اشتغال ناقص زماني : افراد داراي اشتغال ناقص زماني شامل تمام شاغلاني است که در هفته مرجع ، حاضر در سر کار يا غايب موقت از محل کار بوده و به دلايل اقتصادي نظير رکود کاري ، پيدا نکردن کار با ساعت کار بيشتر ، قرار داشتن در فصل غيرکاري و 000 کمتر از 44 ساعت کار کرده و خواهان و آماده براي انجام کار اضافي در هفته مرجع بوده اند .

سهم اشتغال ناقص : عبارت است از نسبت جمعيت داراي اشتغال اشتغال ناقص زماني به جمعيت شاغل ، ضرب در 100 .

گروه عمده فعاليت : تمامي فعاليت هاي اقتصادي موجود در كشور با توجه به طبقه بندي بين المللي فعاليت هاي اقتصادي (90-3 REV , ISIC ) ، در 18 گروه بزرگ طبقه بندي شده است . هريك از اين گروه ها كه در فهرست مربوط با يك حرف مشخص شده است " گروه عمده فعاليت" به حساب مي آيد .

گروه عمده شغلي : با بررسي مشاغل موجود در كشور و انطباق آنها با آخرين طبقه بندي بين المللي مشاغل (88-ISCO ) تمامي مشاغل به 10 گروه بزرگ تقسيم شده است . هريك از اين گروه ها كه در فهرست مربوط با يك عدد (كد) يك رقمي مشخص شده است ، "گروه عمده شغلي" ناميده مي شود .

كارفرما : كساني كه براي انجام فعاليتهاي شغلي خود حداقل يك نفر مزد و حقوق بگير در استخدام داشته باشند ، كارفرما محسوب مي شوند . كساني كه در انجام فعاليتهاي شغلي خود ، فقط از كاركنان فاميلي بدون مزد استفاده مي كنند و نيز افرادي كه خود مزد و حقوق بگير هستند ، هرچند كه يك يا چند نفر ديگر زير نظر آنان به كار اشتغال داشته باشند ، كارفرما شناخته نمي شوند .

كاركن مستقل : كساني كه براي انجام فعاليتهاي شغلي خود مزد و حقوق نمي گيرند و مزد و حقوق بگيري نيز در استخدام نداشته باشند ، كاركن مستقل به حساب مي آيند .

مزد و حقوق بگير بخش عمومي : كساني كه در وزارتخانه ها ، موسسات ، سازمانها و شركتهاي دولتي و نهادهاي انقلاب اسلامي و همچنين ديگر موسسات عمومي مانند شــهرداري ها كار مي كنند و در مقابل كاري كه انجام مي دهند ، مزد و حقوق (نقدي يا غير نقدي) دريافت مي دارند ، مزد و حقوق بگير بخش عمومي تلقي مي شوند .

مزد و حقوق بگير خصوصي : كساني كه با دريافت مزد و حقوق (نقدي يا غير نقدي) براي افراد يا مؤسسات خصوصي كار مي كنند ، مزد و حقوق بگير بخش خصوصي شناخته مي شوند .

مزد و حقوق بگير بخش تعاوني : كساني كه با دريافت مزد و حقوق (نقدي يا غير نقدي) براي شركت هاي تعاوني كار مي كنند ، مزد حقوق بگير بخش تعاوني بحساب مي آيند .

كاركن فاميلي بدون مزد : كسي كه براي يكي از اعضاي خانوار خود كه با وي نسبت خويشاوندي نيز دارد ، كار مي كند و از اين بابت مزد و حقوق دريافت نمي كند ، كاركن فاميلي بدون مزد بحساب مي آيد .

كاركنان رسمي : اشخاصي هستند كه طبق قانون استخدام كشوري داراي حكم كارگزيني رسمي يا ثابت مي باشند .

كاركنان غير رسمي : شامل كليه كاركناني كه طبق قانون استخدام كشوري داراي حكم خريد خدمت روز مزد ، پيمانكار و غيره مي باشند .

باسواد : کساني که مي توانند به زبان فارسي يا هر زبان ديگري متن ساده اي را بخوانند و بنويسند ، خواه مدرک رسمي داشته باشند يا نداشته باشند ، باسواد تلقي مي شوند .

بي سواد : کساني که نمي توانند بخوانند و بنويسند و کساني فقط مي توانند بخوانند ، بي سواد تلقي مي شوند .

ساير تعاريف و مفاهيم مربوط به وضع سواد و سطح تحصيلات كه در ارتباط با وضعيت اشتغال در اين فصل استفاده شده است ، در فصل 15 (آموزش) مورد اشاره قرار مي گيرد .

1 ـ3 ـ کارکنان دولت بر حسب وضعیت استخدامی

سال و نام دستگاه	جمع	رسمی	غیر رسمی
1386 شرکت گاز شهرستان سبزوار.........................	55	9	46
1386 دانشگاه تربیت معلم.......	366	233	133
1386 بانک سپه.................	66	66	0
1386 شرکت پخش فرآوردههای نفتی	123	53	70
مسکن و شهر سازی...............	4	3	1
شرکت توزیع نیروی برق..........	131	109	22
شهرداری سبزوار ...............	429	210	219
اداره راه و ترابری سبزوار.....	67	43	24
بانک ملت......................	107	105	2
سازمان تامین اجتماعی .........	50	48	2
بانک ملی......................	177	177	0
بیمه ایران....................	9	5	4
سازمان ثبت اسناد و املاک.......	44	24	20
وزارت جهاد کشاورزی............	78	35	43
اداره کل تربیت بدنی سبزوار....	14	9	5
شرکت آب و فاضلاب سبزوار........	28	18	10
بانک رفاه سبزوار..............	44	44	0
وزارت تعاون...................	3	2	1
سازمان بهزیستی سبزوار..........	75	46	29
اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی.....	13	5	8
دانشگاه علوم پزشکی معاونت صنایع	2032	798	1234

مأخذ ـ فرمانداري شهرستان

2 ـ3 ـ کارکنان دولت بر حسب مدرك تحصيلي

سال و نام دستگاه	جمع	كمتر از ديپلم	ديپلم	فوق ديپلم	ليسانس	فوق ليسانس	دكترا
شرکت گاز نیروی رسمی	9	2	2	3	2	0	0
شرکت گاز نیروی غیر رسمی..............................	46	6	25	12	3	0	0
دانشگاه تربیت معلم	371	42	65	20	103	74	62
بانک سپه	66	5	38	2	21	0	0
پخش فرآورده های نفتی نیروی رسمی	53	10	21	6	15	1	0
پخش فرآوردههای نفتی نیروی غیرسمی..........	70	8	41	14	7	0	0
مسکن و شهر سازی ....	4	2	1	0	1	0	0
شرکت توزیع نیروی برق	109	43	46	12	8	0	0
شهرداری سبزوار....	429	294	68	25	41	1	0
اداره راه و ترابری .	67	42	8	12	5	0	0
بانک ملت..	107	19	61	10	14	1	.
سازمان تامین اجتماعی....	50	3	21	3	23	0	0
بانک ملی..	177	19	106	15	36	1	0
بیمه ایران	9	2	4	0	3	0	0
سازمان ثبت اسناد.....	44	3	17	8	15	1	0
وزارت جهاد کشاورزی...	82	26	7	20	28	1	0
اداره کل تربیت بدنی سبزوار...	14	3	3	6	2	0	0
شرکت آب و فاضلاب سبزوار....	28	8	3	12	4	1	0
بانک رفاه سبزوار	44	3	18	3	20	0	.
وزارت تعاون ....	3	1	0	1	1 معادل	0	0
سازمان بهزیستی ...	75	15	28	4	23	4	1
فرهنگ و ارشاد اسلامی	13	.	5	2	4	2	0
دانشگاه علوم پزشکی معاونت صنایع	2032	295	355	220	674	53	215

مأخذ ـ فرمانداري شهرستان

5 ـ3 ـ فرصت هاي شغلي اعلام شده ، متقاضيان كار ثبت نام شده و به كار گمارده شدگان از طريق مراكز كاريابي

به كار گمارده شدگان			متقاضيان كار			تعداد فرصتهاي شغلي	سال و بخش
زن	مرد	مرد و زن	زن	مرد	مرد و زن
183	269	452	219	342	561	...	1385 ..................
422	1034	1456	815	2142	2956	...	1386 ............

مأخذ –اداره كار و امور اجتماعي شهرستان .

6 ـ3 ـ متقاضيان كار ثبت نام شده بر حسب سن

55 ساله و بيشتر	54- 45 ساله	44- 35 ساله	34- 25 ساله	24- 15 ساله	جمع	سال و بخش
7	53	147	715	903	1825	1385 ..............................
45	150	566	1239	1115	3115	1386 ....................

مأخذ ـ اداره كار و امور اجتماعي شهرستان .

7 ـ3 ـ متقاضيان كار ثبت نام شده بر حسب وضع سواد

پايان دوره ابتدايي	مي توانند بخوانند و بنويسند	بيسواد	جمع	سال و بخش
267	27	41	1825	1385..................................
496	131	104	3115	1386......................

ليسانس و بالاتر	ليسانس	فوق ديپلم	ديپلم	پايان دوره راهنمايي	سال و بخش
1	269	319	624	276	1385 .....................................
3	462	469	959	491	1386 .........................

مأخذ ـ اداره كار و امور اجتماعي شهرستان .

8 ـ3 ـ افراد به كار گمارده شده بر حسب وضع سواد

پايان دوره راهنمايي	پايان دوره ابتدايي	مي توانند بخوانند و بنويسند	بيسواد	جمع	سال و بخش
100	50	16	5	452	1385 .........................
254	153	86	18	1456	1386 .................

اظهار نشده	فوق ليسانس و بالاتر	ليسانس	فوق ديپلم	ديپلم	سال و بخش
000	0	54	73	154	1385 ..............................
000	2	247	235	461	1386 ....................

مأخذ ـ اداره كار و امور اجتماعي شهرستان .

9 ـ3 ـ افراد به كار گمارده شده بر حسب بخشهاي دولتي ، خصوصي و تعاوني

اظهار نشده	تعاوني	خصوصي	دولتي	جمع	سال و بخش
...	1	451	...	452	1385 ......................................
...	19	1437	...	1456	1386 ..........................

مأخذ ـ اداره كار و امور اجتماعي شهرستان .

10 ـ3 ـ افراد به كار گمارده شده بر حسب سن

55 ساله و بيشتر	54- 45 ساله	44- 35 ساله	34- 25 ساله	24- 15 ساله	جمع	سال و بخش
...	13	89	181	169	452	1385 ..............................
11	57	268	620	500	1456	1386 ....................

مأخذ ـ اداره كار و امور اجتماعي شهرستان .